Soạn bài Ẩn dụ – Ngữ văn 6 – HOC247


  • Ẩn dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng với nó.
  • Nhằm tăng sức gợi cho sự diễn đạt.
  • Có 4 kiểu nhân hóa phổ biến
    • Ẩn dụ hình thức;
    • Ẩn dụ về cách thức;
    • Ẩn dụ phẩm chất;
    • Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác.

Đội viên nhìn Bác

Càng nhìn càng yêu

Người cha tóc bạc

Thắp lửa cho anh nằm.

(Minh Huệ)

  • Trong bài thơ trên, cụm từ “Cha” là chỉ Bác Hồ. Vì Bác và cha đều có những đức tính giống nhau: yêu thương, quan tâm.
  • Cách diễn đạt này giống và khác so với so sánh:
    • Tương đồng: hai hình ảnh giống nhau → tăng sức gợi, gợi cảm.
    • Sự khác biệt:
      • So sánh: Bác Hồ / Cha
        • Bản án Phần A
      • Phép ẩn dụ: Ẩn / Người cha
        • Bản án Phần A

Câu hỏi 1. Các từ in đậm dưới đây dùng để chỉ hiện tượng, sự vật nào? Tại sao có thể như vậy?

Thăm nhà chú Sen,

Có hàng dâm bụt thắp sáng đi lên lửa hồng.

(Nguyễn Đức Mậu)

  • Các từ thắp sáng, đỏ lửa ám chỉ:
    • Lit: dùng để chỉ hiện tượng nở hoa. Có thể ví von như vậy vì hai hiện tượng này có sự giống nhau về cách thức thực hiện hành động.
    • Lửa hồng: chỉ màu đỏ của hoa dâm bụt. Có thể được như vậy vì mẫu đơn lửa và hoa dâm bụt đều có màu đỏ.

Câu 2. Cách dùng từ trong cụm từ in đậm dưới đây có gì đặc biệt so với cách nói thông thường?

Wow, nhìn ra sông, thật thú vị nắng giòn Sau một hồi dầm mưa, vui như nối lại giấc mộng đã vỡ.

  • (Thấy) nắng: hoạt động thị giác.
  • Giòn: hương vị hành động.
  • → Cách nói nắng giòn đặc biệt ở chỗ sử dụng lối so sánh lạ, bởi giòn là tiếng, đối tượng của vị giác (miệng) được dùng cho đối tượng là thị giác. Ở đây có sự chuyển đổi cảm giác từ vị giác sang thị giác.

Câu 3. Từ những ví dụ đã phân tích ở phần I và II, hãy nêu một số kiểu giống nhau giữa các sự vật, hiện tượng thường được sử dụng để cấu tạo ẩn dụ.

  • Ẩn dụ dựa trên sự giống nhau về hình thức giữa các sự vật, hiện tượng (ẩn dụ hình thức). Ví dụ lửa hồng – “đỏ”.
  • Ẩn dụ dựa trên sự giống nhau về cách thức thực hiện một hành động (ẩn dụ phương thức). Ví dụ: chiếu sáng – “nở hoa”.
  • Ẩn dụ dựa trên sự giống nhau về chất giữa các sự vật, hiện tượng (ẩn dụ về chất). Ví dụ: Cha – Bác Hồ.
  • Ẩn dụ dựa trên sự tương đồng về cảm giác (ẩn dụ về cảm giác). Ví dụ (nắng) giòn – (nắng) to, rực rỡ.

Các em có thể tham khảo bài học Ẩn dụ để củng cố nội dung bài học.

Câu hỏi 1. So sánh đặc điểm, tác dụng của ba cách diễn đạt sau:

– Cách 1:

Xem thêm:: 7 ĐỀ THI NGỮ VĂN 8 học kì 1 năm 2017 mới nhất

Bác Hồ tóc đã bạc

Thắp lửa cho em nằm

– Cách 2:

Bác Hồ như người cha

Thắp lửa cho em nằm

– Cách 3:

Người cha tóc bạc

Thắp lửa nơi em nằm

(Minh Huệ)

  • So sánh đặc điểm, tác dụng của ba biểu thức:
    • Cách diễn đạt đầu tiên là lối diễn đạt thông thường: Bác Hồ tóc bạc phơ – Thắp lửa cho Người nằm xuống.
    • Cách thứ hai sử dụng phép so sánh: Bác Hồ như người cha – Thắp lửa cho Người nằm xuống
    • Cách thứ ba sử dụng hình ảnh ẩn dụ: Người cha tóc bạc – Châm lửa đốt con.
  • Cách diễn đạt sử dụng so sánh, ẩn dụ làm cho câu văn giàu sức biểu cảm, giàu cảm xúc hơn so với câu thông thường, ẩn dụ làm cho câu văn ngắn gọn hơn.

Câu 2. Tìm ẩn dụ trong các ví dụ dưới đây. Chỉ ra những điểm giống nhau giữa các sự vật, hiện tượng được ngầm so sánh với nhau.

a) Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.

(Tục ngữ)

b) Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.

(Tục ngữ)

c) Thuyền có lỡ bến không?

Xem thêm:: Bộ tranh tô màu 29 chữ cái tiếng việt cho bé và cách tô màu chữ cái

Bến là một dạ khăng khăng chờ đò.

(Dân gian)

d) Ngày ngày nắng qua lăng

Thấy một mặt trời đỏ trong tay lái vậy.

(Viễn Phương)

Đề xuất:

a) Kẻ ăn quả, kẻ trồng cây

  • Ăn quả có phương pháp tương đồng với: Định hướng về thành quả lao động.
  • Người trồng cây có phẩm chất tương tự như người lao động tạo ra kết quả.
  • ⟹ Câu tục ngữ khuyên rằng khi hưởng thụ thành quả lao động phải nhớ đến công lao khó nhọc của người lao động mới tạo ra thành quả đó.

b) Mực, màu đen; Nhẹ

  • Mực, đen: có tính chất tương đồng với xấu.
  • Đèn, sáng: có tính chất tương đồng với cái tốt, cái tốt.

c) Thuyền, bến

  • Thuyền chỉ người đi xa.
  • Bến chỉ có người ở.

d) Mặt trời (trong câu Thấy trong lăng một mặt trời đỏ lắm)

  • Mặt trời: ẩn dụ ngầm chỉ Bác Hồ. Bác Hồ đã đem lại cho đất nước và nhân dân những thành quả cách mạng vĩ đại, ấm áp và rực rỡ như mặt trời.

Câu 3. Tìm những hình ảnh ẩn dụ chuyển đổi cảm giác trong những câu văn, câu thơ dưới đây và chỉ ra tác dụng của những hình ảnh ẩn dụ đó trong việc miêu tả sự vật, hiện tượng.

a) Buổi sáng, mọi người đổ ra đường. Ai cũng muốn ngước lên nhìn mùi hồi thoang thoảng trên mặt.

(Tô Hoài)

b) Cha lại dắt con đi trên cát mịn

Nắng lấp đầy bờ vai.

Xem thêm:: Đề kiểm tra 1 tiết Tiếng Việt lớp 8 học kì 2 (4 câu) – VietJack.com

(Hoàng Trung Thông)

c) Chiếc lá đa rơi trước hiên nhà

Tiếng rơi rất mỏng, giống như rơi nghiêng.

(Trần Đăng Khoa)

d) Tôi thấy cả bầu trời

Xuyên qua từng chiếc lá

tôi thấy mưa

Tiếng cười ướt át của bố.

(Phan Thế Cải)

Đề xuất:

  • Các ẩn dụ chuyển đổi cảm giác và tác dụng của các ẩn dụ đó trong việc miêu tả các sự vật, hiện tượng là:

a) Thấy mùi mồ hôi chín chảy qua mặt: từ khứu giác đến thị giác.

  • Tác dụng: giúp con người nhận thức sự vật bằng nhiều giác quan.

b) Nắng lấp vai: từ xúc giác đến thị giác.

  • Tác dụng: Cách diễn đạt làm cho hình ảnh ánh nắng trở nên dịu nhẹ, tự nhiên và gần gũi với con người.

c) Âm thanh rơi rất mỏng: từ thính giác đến xúc giác.

  • Tác dụng: khiến người đọc liên tưởng đến tiếng rơi nhè nhẹ của chiếc lá, tiếng rơi của trái tim người yêu cái đẹp.

d) Tiếng cười ướt át của bố: từ xúc giác, thị giác đến thính giác.

  • Tác dụng: Gợi liên tưởng thú vị, mới lạ về tiếng mưa rào. Sự hòa quyện, thấm nhuần của mưa vào tiếng cười.

Nếu có câu hỏi cần được giải đáp, các bạn có thể để lại ở phần Hỏi Đáp, cộng đồng Văn Học Đường sẽ sớm giải đáp cho các bạn.

Bạn đang xem chuyên mục NGỮ VĂN

KHAITRI.EDU.VN

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *