Toàn cầu hóa là gì? Khái niệm bản chất và biểu hiện của toàn cầu hóa?

Photo of author

By admin

Toàn cầu hóa là một hiện tượng đột biến của thời đại hiện đại, tác động sâu sắc đến cách nhìn nhận và tư duy của con người trên mọi phương diện đời sống xã hội. Toàn cầu hóa mở ra cho các quốc gia, trong đó có Việt Nam, một cơ hội lớn để phát triển kinh tế, văn hóa, khoa học và công nghệ, đồng thời cũng đặt ra những thách thức và trở ngại mới cần được vượt qua. Toàn cầu hóa không chỉ là một quá trình kết nối và hội nhập giữa các nước, mà còn là một xu hướng không thể đảo ngược, đòi hỏi sự thích ứng và đổi mới của mỗi quốc gia và mỗi cá nhân.

Toàn cầu hóa là gì?

toan-cau-hoa-la-gi

Toàn cầu hóa là quá trình liên kết và tương tác giữa các quốc gia trên toàn thế giới về nhiều lĩnh vực kinh tế như: thương mại, đầu tư, lao động, ngân hàng, dịch vụ, con người… Để hiểu rõ hơn về toàn cầu hóa, chúng ta có thể xem xét một ví dụ cụ thể: việc chính phủ của một nước cho phép công dân của nước mình được làm việc ở nước ngoài. Điều này có nghĩa là công dân đó có thể tận dụng được những cơ hội việc làm và thu nhập cao hơn ở nước khác, đồng thời cũng phải tuân thủ theo những quy định và luật lệ mà các chính phủ các nước đã thống nhất. Đây là một trong những hình thức toàn cầu hóa phổ biến và quan trọng trong thời đại hiện nay.

Tuy nhiên, toàn cầu hóa cũng có rất nhiều cách hiểu khác nhau vì khái niệm này tương đối lớn. Ở mỗi một giai đoạn và thời kì chúng lại có sự chuyển dịch thay đổi để phù hợp với tình hình chung của thế giới. Do đó ta nên hiểu chung toàn cầu hóa là sự kết nối giữa các quốc gia khác nhau trên thế giới.

Theo các chuyên gia nghiên cứu kinh tế cho biết trước kia khi Liên Xô và phe đối lập vẫn đang căng thẳng thì chưa hình thành sự kết nối xuyên quốc gia. Kể từ khi chiến tranh lạnh kết thúc việc kết nối giữa các quốc gia mới bắt đầu được xây dựng và đẩy mạnh. Toàn cầu hóa giúp cho việc:

+ Phát huy tối đa thế mạnh của các quốc gia khi liên kết với với những quốc gia khác trên thế giới. Từ đó tìm ra điểm chung để phát triển đất nước.

+ Mở rộng thị trường cạnh tranh thương mại của giới đầu tư.

+ Giải quyết vấn đề việc làm giữa các quốc gia. Những quốc gia thừa nhân lực lao động sẽ có thêm công việc để làm và tăng mức thu nhập.

+ Đời sống nhân dân được cải thiện ngày một tốt hơn.

+ Xây dựng văn hóa công đồng theo hướng tích cực mỗi ngày.

+ Tiết kiệm tài nguyên môi trường, sử dụng đúng lúc, đúng thời điểm và khai thác triệt để các nguồn tài nguyên tránh lãng phí. Hơn nữa, tận dựng được các nguồn tài nguyên vào nhiều mục đích khác nhau.

+ Có thêm nhiều ngành nghề mới

Toàn cầu hóa tiếng Anh là ” globalization”.

Lịch sử của toàn cầu hóa là gì?

toan-cau-hoa

Theo một số nhà nghiên cứu, toàn cầu hóa không phải là một hiện tượng mới, mà đã bắt đầu từ rất lâu trong lịch sử loài người. Có thể chia toàn cầu hóa thành năm giai đoạn chính2:

  • Giai đoạn thứ nhất: từ cuối thế kỷ XV đến đầu thế kỷ XIX, khi các thám hiểm hàng hải của châu Âu mở rộng thế giới, tạo ra các trục đường thương mại giữa các lục địa và các thuộc địa. Đây là giai đoạn toàn cầu hóa đầu tiên, cũng là nền tảng cho sự phát triển của tư bản chủ nghĩa và đế quốc Anh.
  • Giai đoạn thứ hai: từ giữa thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, khi cuộc cách mạng công nghiệp tạo ra sự bùng nổ của sản xuất và thương mại, cũng như sự phát triển của các phương tiện giao thông và liên lạc. Đây là giai đoạn toàn cầu hóa thứ hai, cũng là thời kỳ của bản vị vàng và tự do hóa thương mại. Giai đoạn này kết thúc khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ và khủng hoảng bản vị vàng xảy ra.
  • Giai đoạn thứ ba: từ giữa thế kỷ XX đến cuối thế kỷ XX, khi hậu quả của hai cuộc chiến tranh thế giới và sự sụp đổ của các đế quốc thuộc địa tạo ra một thế giới mới, với sự thống trị của hai siêu cường Mỹ và Liên Xô, cũng như sự hình thành của các khối liên minh kinh tế và chính trị như Liên Hiệp Quốc, NATO, Liên minh châu Âu… Đây là giai đoạn toàn cầu hóa thứ ba, cũng là thời kỳ của chiến tranh lạnh và sự phân chia thế giới theo chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản.
  • Giai đoạn thứ tư: từ cuối thế kỷ XX đến đầu thế kỷ XXI, khi sự sụp đổ của Liên Xô và các nước Đông Âu, cũng như sự hội nhập của Trung Quốc và các nước đang phát triển vào nền kinh tế thế giới, tạo ra một thế giới đa cực và đa dạng. Đây là giai đoạn toàn cầu hóa thứ tư, cũng là thời kỳ của cuộc cách mạng thông tin và sự bùng nổ của internet, cũng như sự phát triển của các tập đoàn đa quốc gia và các tổ chức phi chính phủ.
  • Giai đoạn thứ năm: từ đầu thế kỷ XXI đến nay, khi thế giới đối mặt với nhiều thách thức và khủng hoảng như biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, đảm bảo an ninh và hòa bình, giảm bớt nghèo đói và bất bình đẳng, đối phó với các dịch bệnh và khủng bố… Đây là giai đoạn toàn cầu hóa thứ năm, cũng là thời kỳ của sự thay đổi và đổi mới, cũng như sự hợp tác và đối thoại giữa các quốc gia và cộng đồng.

Tại sao toàn cầu hóa lại quan trọng?

tai-sao-toan-cau-hoa-quan-trong

Toàn cầu hóa là quá trình liên kết và tương tác giữa các quốc gia trên toàn thế giới về các lĩnh vực như kinh tế, văn hóa, công nghệ, chính trị, xã hội… Toàn cầu hóa quan trọng vì nó mang lại nhiều lợi ích cho các quốc gia và cộng đồng quốc tế. Một số lợi ích của toàn cầu hóa là:

  • Tăng cường giao lưu văn hóa và trao đổi kinh tế giữa các quốc gia. Chúng ta có thể tiếp cận với những giá trị văn hóa mới, trải nghiệm ẩm thực, âm nhạc và nghệ thuật đa dạng từ khắp nơi trên thế giới. Đồng thời, toàn cầu hóa cũng tạo ra cơ hội kinh doanh và hợp tác kinh tế giữa các quốc gia, mở rộng thị trường tiêu thụ và tăng cường hoạt động xuất nhập khẩu.
  • Mở rộng thị trường tiêu thụ và cơ hội kinh doanh cho các doanh nghiệp. Với việc toàn cầu hóa, các doanh nghiệp có thể tiếp cận được thị trường tiêu thụ toàn cầu. Điều này mang lại nhiều cơ hội kinh doanh và phát triển cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các doanh nghiệp có thể mở rộng quy mô hoạt động, tìm kiếm đối tác và khách hàng mới từ khắp nơi trên thế giới.
  • Tạo điều kiện thuận lợi cho việc chia sẻ thông tin và công nghệ. Toàn cầu hóa đã tạo ra một môi trường thuận lợi để chia sẻ thông tin và công nghệ. Các quốc gia có thể học hỏi lẫn nhau, chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm trong các lĩnh vực khác nhau như y tế, giáo dục, công nghệ và nhiều lĩnh vực khác.
  • Phát huy tối đa thế mạnh của các quốc gia khi liên kết với những quốc gia khác trên thế giới. Toàn cầu hóa giúp các quốc gia có thể tận dụng được những nguồn lực và lợi thế cạnh tranh của mình, đồng thời hỗ trợ và bổ sung cho những yếu tố thiếu hụt của nhau. Toàn cầu hóa cũng giúp các quốc gia có thể giải quyết được những vấn đề chung như biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, đảm bảo an ninh và hòa bình thế giới.
  • Cải thiện đời sống nhân dân và xây dựng cộng đồng văn hóa theo hướng tích cực. Toàn cầu hóa góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, giảm bớt nghèo đói và bất bình đẳng. Toàn cầu hóa cũng tạo ra một cộng đồng văn hóa đa dạng và phong phú, giúp chúng ta có thể hiểu biết và tôn trọng những sự khác biệt và đa dạng của nhau.

Bản chất và biểu hiện của toàn cầu hóa

Bản chất của toàn cầu hóa

toan cau hoa

Nếu chúng ta nhìn nhận toàn cầu hóa dựa trên bản chất của nó thì ta hiểu đây chính là một quá trình tăng lên mạnh mẽ những mối liên hệ, sự ảnh hưởng, tác động lẫn nhau, phụ thuộc lẫn nhau của tất cả các khu vực, các quốc gia, các dân tộc trên toàn thế giới. Toàn cầu hóa thể hiện sự biến đổi tương quan giữa quan hệ sản xuất nhằm tới sự điều chỉnh thích ứng lực lượng sản xuất biến thiên liên tục trên quy mô thế giới.

Toàn cầu hóa làm cho các nền kinh tế quốc gia bị hòa nhập vào và được cấu trúc lại trên quy mô quốc tế thông qua một loạt quy trình, giao lưu, trao đổi. Như vậy, toàn cầu hóa không chỉ là sự phụ thuộc lẫn nhau, dù là phụ thuộc toàn diện giữa các nền kinh tế mà là sự hòa nhập các nền kinh tế này để xu thế hình thành nên một nền kinh tế toàn cầu thống nhất.

Như phân tích ở trên theo quan điểm Mác xít, bản chất của toàn cầu hóa có tính hai mặt. Cụ thể như sau:

Một mặt, Toàn cầu hóa là xu thế khách quan gắn liền với sự phát triển của nền sản xuất xã hội, lực lượng sản xuất và phân công lao động quốc tế. Bản chất khách quan của toàn cầu hóa được quy định bởi tính tất yếu khách quan của quá trình quốc tế hóa. Những phát kiến địa lý, giao thông vận tải đã mở ra cơ hội cho quá trình quốc tế hóa kinh tế vào thế kỷ XV, nhưng tiến trình này chỉ thực sự tăng tốc sau khi cách mạng công nghiệp ở Anh.

Quá trình quốc tế hóa mang tính tất yếu khách quan, do đòi hỏi của bản thân nền sản xuất, đặc biệt là do sự phát triển của lực lượng sản xuất. Cách mạng khoa học-công nghệ tạo tiền đề cho bước quá độ từ cơ sở vật chất-kỹ thuật truyền thống sang cơ sở vật chất-kỹ thuật hoàn toàn mới về chất ở một số nước kinh tế phát triển.

Dưới sự tác động của cuộc cách mạng khoa học-công nghệ, loài người đang từng bước tiến vào kinh tế tri thức, lực lượng sản xuất mang tính chất xã hội hóa cao độ, phân công lao động quốc tế ngày càng sâu rộng, quốc tế hóa nền kinh tế và đời sống xã hội, thúc đẩy kinh tế thị trường phát triển, đồng thời tạo ra những phương tiện có hiệu quả đẩy nhanh quá trình toàn cầu hóa.

Mặt khác, Toàn cầu hóa trong giai đoạn hiện nay gắn liền với chủ nghĩa tư bản và hiện đang bị chủ nghĩa tư bản, nhất là các nước tư bản phát triển chi phối, lợi dụng để phục vụ cho mục đích của họ. Hay nói cách khác, toàn cầu hóa hiện nay đang trong quỹ đạo của chủ nghĩa tư bản.

Biểu hiện của toàn cầu hóa

Hiện nay tại Việt Nam hay các nước trên thế giới đều theo hướng của toàn cầu hóa và đây đã trở thành xu thế từ những năm 80 của thế kỷ XX, kết nối nền kinh tế các quốc gia, dân tộc lại với nhau. Để đất nước phát triển thì xu thế toàn cầu hóa là tất yếu. Toàn cầu hóa vừa là thời cơ cũng vừa là thách thức đối với Việt Nam.

Ở Việt Nam, toàn cầu hóa được biểu hiện thông qua:

+ Sự phát triển nhanh chóng của thương mại quốc tế. Việt Nam ra nhập WTO năm 2006 và sau gần 15 năm Việt Nam đã có những bước tăng trưởng vượt trội, kinh tế chuyển mình mạnh mẽ.

+ Chắc hẳn nói tơi tổ chức WTO thì tại Việt Nam ai cũng đã biết, Việt Nam là một nước có thu nhập thấp, năm 2016 khi tham gia AEC và các FTA mới, Việt Nam đã gia nhập nhóm nước thu nhập trung bình (thấp), là một trong 32 nước có kim ngạch xuất khẩu trên 100 tỷ USD, trong đó có một số mặt hàng đứng hàng đầu thế giới, là nước thu hút FDI ổn định nhất trong ASEAN.

Tới thời điểm hiện tại thông qua quá trình này thì có rất nhiều tập đoàn kinh tế hàng đầu thế giới đã chọn Việt Nam làm “điểm đến”, như: Microsoft, Samsung, LG, Canon, , Toyota, Honda…

+ Sự phát triển và tác động to lớn của các công ty xuyên quốc gia. Việt Nam đã thu hút sự đầu tư của rất nhiều các tập đoàn, công ty xuyên quốc gia như trong ngành công nghiệp khai thác dầu khí sẽ có Shell (Anh – Hà Lan), Mobil Oil (Mỹ), Total (Pháp),…; trong lĩnh vực bưu chính có Nokia (Phần Lan), Samsung (Hàn Quốc),…;

+ Ngoài ra còn các lĩnh vực điện tử, may mặc, công nghệ ô tô,… đem lại nhiều công việc cho người lao động.

+ Việt Nam đầu tư ra nước ngoài tăng mạnh. Trong những năm vừa qua, Việt Nam đã liên tục rót vốn đầu tư ra nước ngoài với hơn 30 quốc gia và hàng tỷ USD.

+ Thị trường tài chính quốc tế mở rộng. Các ngân hàng trong nước kết nối với nhau và kết nối với ngân hàng nước ngoài thông qua mạng viễn thông điện tử. Bên cạnh các ngân hàng trong nước, Việt Nam cũng có rất nhiều những ngân hàng nước ngoài được hoạt động tại Việt Nam như: HSBC; ANZ Việt Nam (ANZ Bank); Standard Chartered; Shinhan Vietnam; Citibank Vietnam,…

Ý nghĩa của toàn cầu hóa

globalization

Toàn cầu hóa là một quá trình lịch sử của hội nhập thế giới trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, công nghệ, xã hội và văn hóa, đã biến thế giới thành một nơi ngày càng kết nối với nhau. Toàn cầu hóa có nhiều ý nghĩa khác nhau tùy theo góc nhìn và lĩnh vực của mỗi người. Một số ý nghĩa của toàn cầu hóa là:

  • Toàn cầu hóa là sự phổ biến của các sản phẩm, công nghệ, thông tin và việc làm xuyên biên giới quốc gia và các nền văn hóa.
  • Toàn cầu hóa là sự phụ thuộc lẫn nhau của các quốc gia trên toàn cầu được thúc đẩy thông qua thương mại tự do.
  • Toàn cầu hóa là sự giải thể tiến bộ của biên giới kinh tế và giao tiếp đã tạo ra sự bành trướng tư bản.
  • Toàn cầu hóa là sự tạo thành một mô hình tài chính toàn cầu và ủng hộ sự đồng nhất của tiêu dùng.
  • Toàn cầu hóa là sự tác động lớn trong kinh tế, chính trị, công nghệ, văn hóa và xã hội của các quốc gia và cộng đồng.

Nhưng toàn cầu hóa cũng có những nhược điểm và tính hai mặt của nó như ở đây con người bỗng trở nên lạnh lùng hơn, vô cảm hơn, đời sống tinh thần, tình cảm của họ bỗng trở nên máy móc và “kỹ thuật” hơn. Dường như, dòng chảy toàn cầu hoá đẩy con người tiệm cận nhanh hơn với những lợi ích cá nhân, với chủ nghĩa kim tiền, lối sống thoáng, sống gấp, sống hưởng thụ.

Ngược lại thì quá trình toàn cầu hóa cũng mang lại nhiều lợi ích không chỉ về kinh tế mà qua trình này còn làm cho các phương tiện vật chất phục vụ cuộc sống con người, làm cho cuộc sống con người tiện nghi hơn, dễ dàng khiến họ quên đi bài học ứng xử mang giá trị nhân văn đích thực giữa con người với con người, con người với thiên nhiên, môi trường sống.

Viết một bình luận